De Belgische federale regering heeft midden dit jaar een interne herschikking doorgevoerd. Hierbij werd Guido De Padt (OpenVLD) als regeringscommissaris aangeduid. Zijn opdracht: het opstarten van interne audit in de federale overheidsdiensten. Pro memorie, het koninklijk besluit dat de interne audit op federaal niveau voorbereidde, werd reeds in het begin van deze eeuw geschreven … en in 2007 aangepast, tot op heden echter nog zonder uitvoering. Het pad dat de regeringscommissaris mag bewandelen is dan ook duidelijk geen eenvoudig pad. Wil hij verder gaan dan window dressing dan kan ie niet anders dan het minder betrede pad kiezen. It will make all the difference.
Ik zou een aantal aandachtspunten naar voor willen schuiven ter overweging in deze uitdagende opdracht. Deze willen zeker niet volledig zijn. Ze zijn echter wel gebaseerd op een combinatie van concrete ervaring in de federale publieke sector én ervaring met de realiteit van interne audit.
1. Behoud een a-politieke positie
Een succesvolle invoering van interne audit kan enkel indien dit vrij van politieke agenda’s kan gebeuren. Niet eenvoudig in een overheid, maar uitermate belangrijk omdat alle politieke families (en enige politieke weeskinderen hier en daar) betrokken partij zijn. Dit betekent dat voldoende erkende expertise – die overigens in de publieke sector zeker en vast aanwezig is – in de uitvoering van de opdracht moet meegenomen worden.
2. Leer van de lessen uit het verleden
Dit is niet de eerste keer dat een poging wordt ondernomen om interne audit op te starten (maar wel de eerste die zo in de aandacht komt.) De redenen waarom het in het verleden nooit volledig geslaagd is kunnen nog teruggevonden worden in diverse departementen die een of andere vorm van interne audit geïmplementeerd hebben, al dan niet onder die formele noemer. Het mag niet de bedoeling zijn om deze lessen opnieuw te leren. Zo gaat immers teveel tijd verloren. De regeringscommissaris zou daarom eerst alle relevante informatie bij elkaar moeten brengen om een totaalbeeld te krijgen, vooraleer er nieuwe initiatieven genomen worden.
3. Implementeer in een korte periode
Dit is een opdracht die in een zeer beperkt tijdsbestek moet worden uitgevoerd. Immers, de regeringscommissaris heeft maximum tot het formele einde van deze legislatuur om zijn resultaten voor te leggen. Nadat een volledig overzicht is opgemaakt van de bestaande situatie, idealiter op basis van een actualisering van reeds bestaande analyses moet worden overgegaan tot de snelle ontwikkeling van een realistisch plan van aanpak voor de implementatie.
4. Respecteer alle betrokken instanties, maar maak duidelijke afspraken om tot een single audit te komen
Interne audit heeft een duidelijk andere rol dan de Inspectie van Financiën en het Rekenhof. Immers, de rol van interne audit is het verstrekken van zekerheid naar in eerste instantie het management en het federale audit comité. Echter, in een omgeving die nu al klaagt van zware controleverplichtingen moeten duidelijke aflijningen gemaakt worden tussen de verschillende rollen, zodat een maximum van redelijke zekerheid kan verstrekt worden met een minimum aan controle-belasting van de processen: dit is een de facto realisatie van het single audit principe.
5. Verzorg de auditoren
Het probleem van verlies van experten is niet nieuw voor de overheid, maar zou voor de interne auditoren moeten opgelost worden. Een interne auditor moet gedurende een aantal jaren gevormd worden vooraleer ie echt productief is. Dit kost tijd en geld, en het risico bestaat dat de gevormde interne auditor de overheid verlaat voor een beter betaalde positie in de privé, zoals we nu zo vaak zien met door de overheid opgebouwde expertise. Dit zal zaker het geval zijn in een heroplevende economie, want het aantal actieve, gecertifieerde interne auditoren in België is beperkt (ik ga er hierbij vanuit dat om een sturende functie in interne audit uit te voeren men minstens een vorm van certificatie moet kunnen voorleggen). Dit betekent dat de door de regeringscommissaris ontwikkelde voorstellen rekening moeten houden met deze schaarste. Het gaat hier niet (enkel) om het zuivere financiële aspect, maar de overheid moet durven competitief zijn in de markt van deze profielen.
6. Sla de brug naar interne controle en risicobeheer
Deze laatste rol zal de meest moeilijke zijn om in te vullen. De regeringscommissaris heeft ook de opdracht gekregen om in nauwe samenwerking met de inspectie van financiën de transitie van ex ante controles naar ex post controles voor te bereiden. Een essentieel element hierin is de ondersteuning bij de invoering van het interne controle systeem dat de basis van deze transitie zal vormen. Geen adequate interne controle betekent geen ex post transitie. Dit betekent concreet dat de regeringscommissaris minstens een aantal modellen moet kunnen voorstellen die een voldoende voorwaarde zijn voor de transitie.
Zijn er voor u nog meer uitdagingen? Laat ze horen in de comments.
